Köprü Tipi Tam Dalga Doğrultmaç Nedir? Çalışması, Formülü ve Orta Uçlu Devre ile Farkı
Köprü tipi tam dalga doğrultmaç, temel güç kaynaklarında en sık karşılaşılan doğrultma yapılarından biridir. Bunun sebebi sadece iyi çalışması değil, orta uçlu özel trafo gerektirmeden tam dalga doğrultma yapabilmesidir.
Laboratuvar deneylerinde öğrenciler genellikle ‘neden dört diyot var?’ sorusuna takılır. Aslında cevap basittir: Her yarı periyotta farklı iki diyot iletime geçer ve yük üzerinde akım yönü yine değişmeden kalır.
Kısa cevap: Köprü doğrultucuda dört diyot elmas şeklinde yerleştirilir ve girişin her iki alternansı yük için aynı yönlü akıma çevrilir.
Konu özeti
| Başlık | Özet |
|---|---|
| Devre yapısı | Köprü doğrultucuda dört diyot elmas şeklinde yerleştirilir ve girişin her iki alternansı yük için aynı yönlü akıma çevrilir. |
| Pratik gerçek | İletim anında akım yolunda iki diyot bulunduğu için toplam gerilim düşümü, orta uçlu devreye göre daha fazla olabilir. |
| Neden yaygın? | Orta uçlu trafo gerektirmediği için uygulaması kolay, ekonomik ve güçlü filtre devreleriyle uyumludur. |
Çalışma mantığı ve kritik bilgiler
Köprü tipi tam dalga doğrultmaçta AC kaynağın iki ucu dört diyottan oluşan köprü yapısına uygulanır. Pozitif yarı periyotta iki belirli diyot iletime geçerken diğer iki diyot kesimde kalır. Negatif yarı periyotta ise bu kez diğer iki diyot iletime geçer. Ancak her iki durumda da yük üzerinden akan akımın yönü aynıdır.
Bu devrenin en önemli avantajı, orta uçlu trafo gerektirmemesidir. Standart bir transformatörün sekonderi doğrudan köprü yapıya bağlanabilir. Bu sayede tasarım sadeleşir ve pratik güç kaynaklarında çok tercih edilir.
Teorik olarak çıkış yine tam dalga doğrultulduğu için ortalama DC değer yarım dalgaya göre daha yüksektir. Fakat köprü devrede akım her iletim anında iki diyottan geçtiği için, gerçek çıkış gerilimi hesaplanırken iki diyotun ileri yöndeki gerilim düşümü dikkate alınmalıdır. Öğrencilerin ölçüm ile teori arasında gördüğü farkın önemli bir kısmı buradan gelir.
Laboratuvarda köprü tipi devrede aynı anda iki kanal ölçümünün kısıtlı olabilmesi, ölçüm tekniğini daha dikkatli yapmayı gerektirir. Bu yüzden tek kanalla farklı noktalara bakıp giriş ve çıkış şekillerini ayrı ayrı not etmek önemlidir.
Laboratuvarda nasıl uygulanır?
- Dört diyodu köprü şeklinde doğru yönlerde bağlayarak devreyi kur.
- Trafonun sekonder uçlarını köprü girişine, yükü ise çıkışa bağla.
- Osiloskopla giriş ve çıkış işaretlerini sırayla gözlemle.
- Vrms değerini AC kademede, Vdc değerini DC kademede ölç ve kaydet.
- Çıkışın tam dalga doğrultulmuş olduğunu dalga şekli üzerinden göster.
- Köprü ve orta uçlu doğrultmaç arasında avantaj-dezavantaj karşılaştırması yap.
Sık yapılan hatalar
- Diyotlardan birini ters bağlayıp devrenin çalışmamasına neden olmak.
- Çıkış referansını yanlış seçmek.
- İletimde iki diyot bulunduğunu hesapta unutmak.
- Tek kanallı ölçüm koşullarında giriş ve çıkışı aynı anda görmeye çalışmak.
- Köprü devrenin orta uç gerektirmediğini raporda belirtmemek.
Rapor ve sınav için kritik notlar
- Her yarı periyotta farklı iki diyot iletime geçer.
- Köprü devrede akım yolu üzerinde iki diyot vardır.
- Orta uçlu doğruultucu tek diyot düşümü avantajına, köprü devre ise trafo esnekliğine sahiptir.
- Tam dalga çıkış, filtreleme sonrası daha kaliteli bir DC elde etmeyi kolaylaştırır.
Sık sorulan sorular
Neden dört diyot gerekiyor?
Çünkü AC girişin hem pozitif hem negatif alternansını yük için aynı yönlü akıma çevirmek gerekir. Her yarı periyotta iki diyot iletime geçerek bunu sağlar.
Orta uçlu devreden farkı nedir?
Köprü doğrultucu orta uçlu trafo gerektirmez ve standart sekonderle çalışır. Buna karşılık iletim anında iki diyot düşümü içerir. Orta uçlu devre ise özel trafo ister ama tek diyot düşümü avantajına sahiptir.
Neden güç kaynaklarında çok yaygın kullanılır?
Hem tasarımı pratiktir hem de tam dalga doğrultma sağladığı için filtre ve regülasyon kademeleriyle iyi çalışır. Bu yüzden adaptör ve birçok DC kaynak yapısında köprü doğrultucu görülür.