Orta uçlu tam dalga doğrultmaç, yarım dalga devrenin yetersiz kaldığı yerde devreye giren klasik çözümlerden biridir. Aynı giriş kaynağının hem pozitif hem negatif alternansını işe yarar hâle getirdiği için çıkışta daha yüksek ortalama değer ve daha iyi doğrultma elde edilir.
Öğrencilerin bu devrede en çok zorlandığı bölüm, trafonun orta ucunun neden kullanıldığı ve iki diyodun hangi yarı periyotta nasıl iletime geçtiğini zihinde canlandırmaktır. Mantık bir kez oturduğunda hem dalga şekli hem de formül çok daha kolay anlaşılır.
Kısa cevap: Orta uçlu sekonder sargı ve iki diyottan oluşur; yük, orta uç referans alınarak beslenir.
Konu özeti
| Başlık | Özet |
|---|---|
| Devre yapısı | Orta uçlu sekonder sargı ve iki diyottan oluşur; yük, orta uç referans alınarak beslenir. |
| Temel formül | İdeal tam dalga doğrultmada ortalama çıkış gerilimi Vdc ≈ 2Vm / pi kabul edilir; iletim yolunda tek diyot bulunduğu için pratik kayıp buna göre yorumlanır. |
| Avantaj | Her iki alternans kullanıldığı için yarım dalga doğrultmaya göre daha yüksek ortalama çıkış ve daha düşük dalgalanma elde edilir. |
Çalışma mantığı ve kritik bilgiler
Orta uçlu tam dalga doğrultmaçta transformatörün sekonder sargısı iki eşit parçaya bölünmüş kabul edilir ve ortadaki bağlantı referans uç olarak kullanılır. Her bir yarı sargı, dönüşümlü olarak pozitif olduğunda kendi diyodu üzerinden akım geçirir. Böylece yük üzerinden akımın yönü değişmeden kalır.
Pozitif yarı periyotta sekonderin bir yarısı aktifken bir diyot iletime geçer, diğer diyot kesimdedir. Sonraki yarı periyotta roller değişir. Yük açısından bakıldığında ise her iki yarı periyot da aynı yönde enerji aktarımı üretir. İşte bu yüzden çıkışta tam dalga doğrultulmuş, yani frekansı iki katına çıkmış darbeli bir DC görülür.
Teorik hesaplamada yine önce sekonderin tepe değeri düşünülür. İdeal yaklaşımda Vdc = 2Vm / pi bağıntısı kullanılır. Buradaki Vm, yükü süren ilgili yarı sargının tepe değeridir. Öğrencilerin yaptığı yaygın hata, tüm sekonder gerilimini tek parça düşünüp formülde yanlış değer kullanmaktır.
Bu yapının avantajı, iletim yolunda aynı anda yalnızca bir diyotun bulunmasıdır. Dezavantajı ise özel bir orta uçlu trafo gerektirmesidir. Yani devre çok öğreticidir ama pratikte her zaman en ekonomik seçenek olmayabilir.
Laboratuvarda nasıl uygulanır?
- Orta uçlu trafonun iki kenar ucu ve merkez ucunu doğru şekilde bağlayarak devreyi kur.
- Osiloskopta önce bir yarı sargıyı, sonra diğer yarı sargıyı gözlemle.
- Her iki durumda çıkışın yüke aynı yönde uygulandığını not et.
- Vrms1, Vrms2 ve Vdc ölçümlerini uygun AC ve DC kademelerde al.
- Çıkış dalga şeklinin frekansının girişe göre nasıl değiştiğini yorumla.
- Teorik Vdc hesabını ölçtüğün sonuçla karşılaştır ve hata nedenlerini yaz.
Sık yapılan hatalar
- Orta uç referansını yanlış seçmek.
- Her iki sekonder yarısını tek bir RMS değer gibi değerlendirmek.
- Diyot yönlerini karıştırmak.
- Osiloskopta hangi noktanın ground kabul edildiğini belirtmemek.
- Vdc hesabında tam sekonder yerine yarı sargı değerini kullanmayı unutmamak.
Rapor ve sınav için kritik notlar
- Her yarı periyotta farklı bir diyot iletimdedir.
- Çıkışın dalgalanma frekansı yarım dalgaya göre daha yüksektir.
- Orta uçlu doğrultmaç, tek diyot düşümü avantajına sahiptir.
- Ancak orta uçlu trafo gerektirdiği için her tasarımda tercih edilmez.
Sık sorulan sorular
Orta uç neden gerekiyor?
Çünkü sekonderin iki yarısının dönüşümlü olarak yüke enerji vermesi için ortak bir referans noktasına ihtiyaç vardır. Bu referans orta uçtur ve her yarı sargı için ayrı bir tepe değerin oluşmasını sağlar.
Köprü doğrultucuya göre avantajı nedir?
İletim anında akım yolu üzerinde tek diyot bulunduğu için pratik gerilim kaybı daha az olabilir. Buna karşılık köprü devrede trafo daha esnek kullanılır ve özel orta uç gerekmez.
Neden yarım dalgaya göre daha iyi sonuç verir?
Çünkü girişin yalnızca bir yarısı değil, her iki alternansı da yüke aktarılır. Böylece ortalama çıkış yükselir ve filtreleme daha kolay hâle gelir.
Bir yanıt yazın